کسانی که به قسم خوردن عادت کرده‌اند


روایت‌های اسلامی بسیاری وجود دارد که در آن‌ها تأکید شده است که قسم را خوار و بی‌ارزش نکنید ولو برای اثبات حرف راست و حقیقت. وقتی کسی خودش طوری رفتار کند که دیگران تا اندازه‌ای به او اعتماد داشته باشند که وقتی حرفی می‌زند تا اندازه‌ای به او اطمینان داشته باشند که حرفش را باور کنند، دیگر نیازی به قسم خوردن وجود ندارد. چنین آدمی دیگر نیازی به قسم خوردن ندارد و در هر صورت دیگران حرف‌هایش را باور می‌کنند.


اما کسی که دیگران به حرف‌هایش اعتماد نمی‌کنند مجبور می‌شود که قسم بخورد، گاهی به این کار عادت می‌کند و برای هر حرفی خدا و پیغمبر صلی‌الله علیه و آله را شاهد می‌گیرد.

«وقتی کسی به یکی از اسم‌های خداوند متعال قسم یاد می‌کند، چه اسمی باشد که به غیر ذات مقدس او اطلاق نمی‌شود مثل «خدا» و «الله» و چه اسمی که به غیر او هم گفته می‌شود ولی از قرائن معلوم است که منظور خداست، بنا بر احتیاط واجب باید به آن قسم عمل کند و اگر قسمش دروغ است باید کفاره آن را پرداخت کند.»


« این تصور غلطی است که کسی تصور کند می‌تواند در موقعیتی بر علیه مسلمانی از نظر مالی یا غیر مالی قسم دروغ بخورد و بعد از آن توبه کند. درواقع چنین توبه‌ای قبول نمی‌شود، چون در این شرایط حق‌الناسی پایمال شده که تا وقتی که صاحب حق نبخشد و حلال کند، توبه او قبول نمی‌شود. بر همین اساس است که یکی از انواع قسم دروغ، نوعی است که نتیجه آن بدون تخفیف، ورود به آتش جهنم است. یعنی این که کسی بر علیه فرد مسلمانی از نظر مالی یا غیر مالی قسم بخورد، چنین قسم دروغی در عالم آخرت تبدیل به آتشی در جهنم می‌شود و البته در این دنیا هیچ کفاره‌ای هم ندارد تا کسی که قسم دروغ یاد کرده، بتواند با پرداخت کفاره خودش را از آتش جهنم نجات بدهد.»


* بعضی از مردم عادت کرده‌اند که به اسم جلاله الله قسم بخورند. تصور عده‌ای هم این است که چون حین صحبت‌ها قسمی را تکرار می‌کنند، اشکالی ندارد و گناهی مرتکب نمی‌شوند. نظر اسلام در این باره چیست؟

متأسفانه بعضی افراد عادت کرده‌اند که برای هر کاری به اسم‌های خدا قسم بخورند. قسم خوردن به اسم‌های جلاله «والله» و «بالله» و « تالله» هم عادت بدی است که همان طور که در سؤال اشاره کردید، بعضی افراد به آن خو گرفته‌اند. شاید بعضی‌ها تصور کنند که وقتی چنین نام‌های جلاله ای ورد زبان شود، دیگر عادی است و حکم قسم را ندارد.


اما باید بدانیم که شاید اصطلاحاتی مثل «به جان خودم قسم» یا «به جان تو» وقتی ورد زبان فر باشد و مدام در حرف‌های عادی او تکرار شود حکم قسم را ندارد، اما قسم خوردن به اسم‌های جلاله چیزی نیست که به سادگی بشود از کنار آن گذشت.

احکام قسم دروغ

* با این توضیح، کسی که قسم جلاله را عنوان می‌کند حتی اگر نیت قسم هم نداشته باشد، حکم شرعی را متوجه خود کرده است؟

بله. افرادی که به قسم دروغ به اسم‌های جلاله عادت کرده‌اند باید تلاش کنند که این عادت بد خود را ترک کنند، چون در غیر این صورت مرتکب گناهی می‌شوند که اصلاح کردن آن نه تنها ساده نیست بلکه گاهی غیر قابل جبران می‌شود.


در هر صورت، وقتی کسی به یکی از اسم‌های خداوند متعال قسم یاد می‌کند، چه اسمی باشد که به غیر ذات مقدس او اطلاق نمی‌شود مثل «خدا» و «الله» و چه اسمی که به غیر او هم گفته می‌شود ولی از قرائن معلوم است که منظور خداست، بنا بر احتیاط واجب باید به آن قسم عمل کند و اگر قسمش دروغ است باید کفاره آن را پرداخت کند.


حتی اگر کسی به اسم‌هایی قسم یاد کند که بدون قرینه خدا به نظر نمی‌آید اما منظور او اشاره به ذات خداوند متعال است، باز هم باید به قسمش عمل کند.


به جنگ خدا نرو

*به هر حال عده‌ای در طی کسب و کار روزانه، قسم را به عنوان بخشی از تکه کلام خود می‌دانند. حکم این کار در منظر اسلام چیست و چطور باید آن را حل کرد؟

یکی از راه روش‌های خوب برای جلوگیری از قسم دروغ این است که فرد بداند این کارش به منزله جنگ با خدا محسوب می‌شود. به این دلیل که در روایت‌های زیادی تأکید شده است کسی که می‌خواهد برای ادعای دروغ خودش قسم یاد کند، درواقع در مقابل امر خدا قد علم کرده و به میدانی وارد شده که طرف جنگ او خدای متعال است.


قسم دروغ چه عواقبی در زندگی ما دارد؟

یکی از اثرهای قسم دروغ بر زندگی، فقر و تنگدستی است. درواقع آدمی که برای هر حرفی به دروغ قسم یاد می‌کند و خدا و پیغمبر صلی‌الله علیه و آله را شاهد ادعای دروغش قرار می‌دهد، هر قدر هم که برای فراهم کردن زندگی سعادتمند و پر رونق تلاش کند، باز هم می‌بیند که تلاشش به جایی نمی‌رسد و فقیر و نیازمند باقی می‌ماند.


همین نکته را امام محمدباقر علیه‌السلام به طرز شیوایی بیان فرموده‌اند که شرح آن در جلد بیست و سوم کتاب وسائل الشیعه هم نوشته شده است. آن حضرت فرموده‌اند: «إِنَّ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ علیه‌السلام أَنَّ الْیَمِینَ الْکَاذِبَةَ وَ قَطِیعَةَ الرَّحِمِ تَذَرَانِ الدِّیَارَ بَلَاقِعَ مِنْ أَهْلِهَا وَ تُثْقِلُ الرَّحِمَ یَعْنِی انْقِطَاعَ النَّسْلِ؛ در کتاب علی علیه‌السلام آمده است: قسم دروغ و قطع رحم موجب می‌شود که خانه‌ها از اهلش خالی شوند (کنایه از ویرانی خانه‌ها یا فقر و تنگدستی صاحبان آن‌ها است؛ یعنی خانه‌ها خالی از رزق و برکت می‌شوند) و موجب سنگینی رحم می‌شود، یعنی انقطاع نسل.»


امام صادق علیه‌السلام هم در این باره تأکید فرموده است که : «سوگند دروغ براى بازماندگان فقر به بار می‌آورد.»


امام محمدباقر علیه‌السلام در روایت دیگری فرموده است: «در کتاب امام علی علیه‌السلام آمده است: سه خصلت است که صاحبان آن‌ها نمی‌میرند مگر اینکه وبال خود را بیند: ستمکارى و از خویشان بریدن و قسم دروغ که نبرد با خداست.»


منبع : جهان نیوز » تسنیم » گفتگویی با حجت‌الاسلام مهدی نیلی، کارشناس دینی،

/ 0 نظر / 19 بازدید